Netspar-onderzoek: maatwerk levert meer op dan risicodeling

Pensioenarrangementen die beter zijn afgestemd op de persoonlijke situatie pakken gunstig uit voor deelnemers. De welvaartswinst is zelfs groter dan die van intergenerationele risicodeling.

Roel Mehlkopf

Dat zei Roel Mehlkopf, onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg, vorige week bij de presentatie van de resultaten van een Netspar-onderzoek naar de implicaties van keuzevrijheid en maatwerk. ‘De welvaartswinst van een goede spreiding van het inkomen over het hele leven en het voorkomen van onverstandige beslissingen is groter dan die van delen van het beleggingsrisico’, aldus Mehlkopf.

Volgens de onderzoekers zijn de positieve effecten van maatwerk en het voorkomen van verkeerde keuzes drie- tot vijfmaal zo groot als het positieve effect van risicodeling met toekomstige deelnemers. Netspar meet het effect in welvaartswinst.

Keuzevrijheid en maatwerk

De onderzoekers maken onderscheid tussen keuzevrijheid (de deelnemer maakt zelf een keuze) en maatwerk (de pensioenregeling is aangepast aan bepaalde groepen deelnemers). Een voorbeeld van keuzevrijheid is zelf premiehoogte of beleggingsmix vaststellen.

Bij maatwerk stemt het pensioenfonds bijvoorbeeld de premiehoogte af op het al dan niet bezitten van een eigen woning. De gedachte is dat deelnemers die de hypotheek aflossen vermogen in de vorm van een huis opbouwen. Ze hoeven om die reden minder pensioen op te bouwen dan deelnemers die een huis huren.

Volgens Mehlkopf is dit bijvoorbeeld een uitkomst voor jongeren die nu zowel hoge pensioenpremies betalen als hun hypotheek moeten aflossen.

Slechte keuzes voorkomen

Bij keuzevrijheid draait het vooral om te voorkomen dat deelnemers slechte keuzes maken. ‘Als ze zelf mogen beleggen en onvoldoende spreiden door maar in een paar aandelen geld te steken, kan dat leiden tot een fors welvaartsverlies. Ook het zelf bepalen van de premiehoogte is risicovol, omdat men dan te weinig inlegt. Dat laatste blijkt uit ervaringen in het buitenland. Het is aan pensioenfondsen keuzes zo te presenteren dat wordt voorkomen dat deelnemers dat soort fouten kunnen maken.’

Lumpsum

De onderzoekers hebben zich ook verdiept in de opname van een een beperkte lumpsum, een vorm van keuzevrijheid die onder meer de Pensioenfederatie verder wil uitwerken. Het aanbieden van een lumpsum draagt het risico in zich dat deelnemers zich deels onttrekken aan de solidariteit. Bijvoorbeeld als deelnemers met een korte levensverwachting massaal gebruik zouden maken van deze mogelijkheid.

Volgens Mehlkopf valt selectie-effect vooralsnog mee. De onderzoekers hebben gekeken wie gebruik maken van de hoog-laagconstructie. Die is qua effect vergelijkbaar is met een lumpsum van 10% van het opgebouwde vermogen. ‘Het zijn vooral deelnemers met hogere inkomens die kiezen voor een hoog-laagcontstructie’, zegt Mehlkopf. ‘Die leven gemiddeld langer. Er is geen sprake van een selectie-effect.’

Sara van den Bleeken (AFM), Chantal Hoet (Aegon), Casper van Ewijk (Netspar, UvA) en Roel Mehlkopf (Universiteit van Tilburg, Netspar) hebben het onderzoek uitgevoerd.

(Bron: Pensioen Pro, Frank van Alphen,  06 december 2016)